Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Wartość wszystkich unijnych inwestycji zrealizowanych z pomocą środków z UE na Pomorzu Zachodnim przekracza 68,3 mld zł. Łączna wartość unijnych dotacji w tych projektach to 36,7 mld zł (dane za mapadotacji.gov.pl). Wszystkie są wartościowe i na lepsze zmieniają życie mieszkańców zachodniopomorskich miast i wsi.

W plebiscycie "Szukamy złotych gwiazd" chcemy wskazać te, które nasi Czytelnicy uznają za najważniejsze. Spośród zgłoszonych przez Was, a także przez naszych ekspertów i dziennikarzy "Wyborczej" w Szczecinie projektów wybraliśmy 12, które poddajemy pod głosowanie. Wszystkie z nich w tym artykule opisujemy.

Szukamy złotych gwiazd. Zaczynamy głosowanie

Zaczynamy głosowanie, które potrwa do 6 marca. Wskażcie poniżej inwestycję, którą uważacie za najważniejszą. Wyniki plebiscytu podamy 17 marca.

Ekspresowe drogi S3 i S6

Gotowy fragment ekspresowej drogi S6/S11 w rejonie KoszalinaGotowy fragment ekspresowej drogi S6/S11 w rejonie Koszalina Fot. Cezary Aszkiełowicz/Agencja Wyborcza.pl

Kto jeszcze pamięta, jak wyglądała podróż samochodem do Warszawy i innych miast w centrum i na południu Polski, kiedy nie było ekspresowej "trójki"? Do Poznania jechało się szosą z prędkością 40 km na godz. przez korkujące się miasta i wioski 4,5 godziny. Do Wrocławia najłatwiej i najszybciej było dojechać niemieckimi autostradami. Dziś, kiedy mamy bezpośrednie połączenie polską drogą szybkiego ruchu z autostradami A2 i A4, taka podróż słusznie wydaje się koszmarem. S3 ma wielkie znaczenie dla gospodarki (w tym portu w Szczecinie) i nadmorskiej turystyki. 

Budowa zachodniopomorskiego (w większości) odcinka drogi S3 ze Szczecina do Gorzowa zaczęła się w listopadzie 2007 r., a cały ten fragment ekspresówki GDDKiA udostępniła dla ruchu 30 grudnia 2010 r. To w sumie 81,6 km dwujezdniowej, bezkolizyjnej trasy. Jej budowa kosztowała 2,31 mld zł, z czego 1,49 mld zł to dotacja unijna. Obecnie trwa budowa ostatnich zachodniopomorskich fragmentów S3 między węzłem w Parłówku a Świnoujściem.

Ekspresowa S6 między Goleniowem a Koszalinem ma 130 km długości i inny przebieg niż stara DK6. Największą różnicą jest to, że można nią dojechać do Kołobrzegu. Jej budowa zaczęła się we wrześniu 2015 r., a otwarcie nastąpiło 10 października 2019 r. Trwa jeszcze budowa obwodnicy Koszalina i Sianowa (ma zakończyć się wiosną 2023 r.) Cały fragment S6 z Goleniowa do Sianowa kosztował 3,8 mld zł, z czego 1,55 mld zł to wsparcie z UE. Docelowo - w 2025 r. - ekspresowa S6 połączy Szczecin z Trójmiastem.

Filharmonia w Szczecinie

Filharmonia w SzczecinieFilharmonia w Szczecinie CEZARY ASZKIEŁOWICZ

Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie to nowa architektoniczna ikona Szczecina, najbardziej rozpoznawalny w Polsce i Europie obiekt w mieście. Obsypany wieloma nagrodami budynek zaprojektowany przez Hiszpanów z Estudio Barozzi Veiga otrzymał w 2015 r. prestiżową Nagrodę Unii Europejskiej im. Miesa van der Rohe, uznawaną za "architektonicznego Nobla". Budynek powstał w miejscu historycznego przedwojennego domu koncertowego (niem. Konzerthaus), którego ruiny Polacy rozebrali w 1962 r.

Budowa nowej filharmonii zaczęła się wiosną 2011 r., a oficjalne otwarcie odbyło się 5 września 2014 r. Budynek ma 12,7 tys. m kw. powierzchni użytkowej i dwie sale koncertowe, w tym główną na 953 miejsca. Jej ściany, dla lepszej akustyki, są pokryte złotą folią. Całość kosztowała 113,2 mln zł, z czego 31,3 mln zł to dotacja z UE. To największa powojenna inwestycja w kulturę w Szczecinie.

Gazoport w Świnoujściu

Na budowę terminalu LNG w Świnoujściu Unia Europejska przeznaczyła w latach 2007-2013 dotacje w wysokości 250 mln euro. Kolejne 128 mln euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego będzie zainwestowane w rozbudowę terminalaNa budowę terminalu LNG w Świnoujściu Unia Europejska przeznaczyła w latach 2007-2013 dotacje w wysokości 250 mln euro. Kolejne 128 mln euro z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego będzie zainwestowane w rozbudowę terminala Fot. europa.eu

Pod tym pojęciem kryją się dwa główne zadania inwestycyjne: budowa terminalu LNG z dwoma zbiornikami na skroplony gaz oraz port zewnętrzny, czyli 3 km nowych falochronów, przy których powstało stanowisko do cumowania metanowców. Budowa świnoujskiego terminalu gazowego rozpoczęła się w 2010 r. Pierwszy statek z ładunkiem płynnego gazu dobił do nabrzeża w nowym porcie zewnętrznym 11 grudnia 2015 r.

To największa inwestycja w historii Pomorza Zachodniego. Terminal LNG w Świnoujściu może odebrać 5 mld m sześc. gazu rocznie. To ilość równa jednej trzeciej krajowego zużycia tego paliwa. Polska zdecydowała się na jego budowę ze względów strategicznych - dzięki temu zdywersyfikowane są dostawy gazu dla Polski. Agresja Rosji na Ukrainę potwierdziła, że uniezależnienie się od dostaw gazu rosyjskiego było polską racją stanu. Obecnie trwa budowa trzeciego zbiornika, który zwiększy przerób terminalu do 8,3 mld m sześc. gazu rocznie. Rozbudowa gazoportu ma zakończyć się w grudniu 2023 r.

Na budowę terminalu LNG w Świnoujściu Unia Europejska przeznaczyła w latach 2007-2013 dotacje w wysokości 250 mln euro (po dzisiejszym kursie ponad 1,15 mld zł). Kolejne 128 mln euro (591,36 mln zł) z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego będzie zainwestowane w rozbudowę terminalu.

Inwestycja (przed rozbudową terminalu) kosztowała 4,5 mld zł. Budowa trzeciego zbiornika, kolejnego nabrzeża dla statków i dodatkowych regazyfikatorów oznacza wydatek kolejnych 1,9 mld zł.

Oczyszczalnia ścieków Pomorzany

Oczyszczalnia PomorzanyOczyszczalnia Pomorzany Fot. Cezary Aszkiełowicz / Agencja Wyborcza.pl

Zanim powstała oczyszczalnia na Pomorzanach, Szczecin zrzucał do Odry 70 tys. m sześc. brudnych ścieków dziennie. To zmieniło się pod koniec sierpnia 2009 r., gdy oczyszczalnia zaczęła działać. Gdyby jej nie było, miasto płaciłoby co roku 70 mln euro kary.

Budowa oczyszczalni była częścią większego kontraktu, tj. „Programu poprawy jakości wody w Szczecinie". Obejmował on także modernizację mniejszej oczyszczalni ścieków „Zdroje", budowę pompowni ścieków, budowę 200 km nowych sieci kanalizacyjnych i wodociągowych oraz renowację kolejnych 60 km. Wszystko to składało się na jedną z dwóch największych proekologicznych inwestycji w Polsce w pierwszej dekadzie XXI w. Całość kosztowała 282 mln euro (według kursu z daty rozliczenia dotacji ponad 1,2 mld zł), z czego 66 proc. (795 mln zł) pokryła Unia Europejska z jeszcze przedakcesyjnego funduszu europejskiego ISPA (później zastąpionego Funduszem Spójności). Koszt budowy samej oczyszczalni to ok. 217 mln zł.

Pogłębienie toru wodnego do 12,5 m

Budowa wyspy Brysna na Zalewie Szczecińskim, która powstaje z urobku z dna składowanego podczas prac nad pogłębieniem toru wodnego Świnoujście Szczecin do 12,5 mBudowa wyspy Brysna na Zalewie Szczecińskim, która powstaje z urobku z dna składowanego podczas prac nad pogłębieniem toru wodnego Świnoujście Szczecin do 12,5 m Urząd Morski w Szczecinie

To gigantyczna inwestycja, która ma na celu poprawienie konkurencyjności portu w Szczecinie. Obecnie tor wodny ze Świnoujścia do Szczecina ma głębokość 10,5 m, co oznacza, że do Szczecina mogą przypływać statki o zanurzeniu do 9,15 m. Pogłębienie do 12,5 m da możliwość wejścia do portu jednostek o zanurzeniu do 11 m. Dzięki temu Szczecin będzie mógł obsługiwać nawet 40-tysięczniki. Da to szansę na skokowy wzrost łącznej masy ładunków przeładowanych w zespole portów.

Modernizacja toru wodnego obejmuje - poza jego pogłębieniem na odcinku ok. 62 km - także jego poszerzenie z 90 do 100 m oraz m.in. przebudowę skarp brzegowych, pogłębienie i poszerzenie obrotnic dla statków, a także budowę dodatkowych konstrukcji hydrotechnicznych w postaci dwóch sztucznych wysp na Zalewie Szczecińskim, które powstaną z urobku wydobytego z dna Zalewu Szczecińskiego. Prace warte 1,93 mld zł (w tym ponad 1,22 mld z funduszy unijnych) trwają od ponad półtora roku i mają zakończyć się w tym roku.

Programy społeczne i prozdrowotne

Mammobus, w którym finansowane są badania mammograficzne współfinansowane przez UEMammobus, w którym finansowane są badania mammograficzne współfinansowane przez UE Fot. UMWZ

W regionie powstają zakłady aktywności zawodowej, oferujące pracę osobom z niepełnosprawnościami (inwestycji unijnych z nazwą ZOZ o wartości od miliona do kilkunastu milionów złotych jest w regionie co najmniej 15). Największy z takich projektów, budowa i wyposażenie ZAZ w Goleniowskim Parku Przemysłowym, kosztował 18 mln zł, z czego połowa to środki z UE. Działa sześć regionalnych centrów kryzysowych, w których dyżurują psychologowie, pracownicy socjalni, terapeuci pomagający osobom, które doświadczyły nagłego kryzysu emocjonalnego. Np. RCK w Kołobrzegu kosztował 24 mln zł, z czego dotacja unijna to 20,4 mln zł.

UE sfinansowała też program „Monitorowania i prewencji epidemii koronawirusa SARS-COV-2 i choroby COVID-19". Na ten cel zostało przeznaczonych ponad 15 mln zł z Europejskiego Funduszu Społecznego. Do maja 2021 r. wzięło w nim udział 56 tys. mieszkańców województwa. Okazało się, że aż 30 proc. przebadanych już wtedy miało styczność z wirusem SARS-CoV-2.

UE finansuje też inne programy prozdrowotne i profilaktyczne związane z chorobami negatywnie wpływającymi na rynek pracy. Wartość tych projektów to ponad 36 mln zł. Chodzi m.in. o szczepienia dla dziewcząt chroniące przed wirusem HPV, wczesne wykrywanie chorób nowotworowych wśród dorosłych, ale też badanie wad postawy dzieci. Do lutego 2023 r. trwa akcja „Moja Mammografia – Moje Życie" dla kobiet w wieku 50-69 lat. Do zachodniopomorskich gmin docierają dwa mammobusy z najnowszą cyfrową technologią.

Rewitalizacja Łasztowni

Szczecińskie dźwigozaury podświetlone z okazji Międzynarodowego Dnia TolerancjiSzczecińskie dźwigozaury podświetlone z okazji Międzynarodowego Dnia Tolerancji Fot. lop

Na dwa projekty związane z przebudową i modernizacja dostępu drogowego do portu w Szczecinie miasto dostało z UE 265,5 mln zł, przy całkowitych kosztach w wysokości 350,3 mln zł. Za te pieniądze przebudowywana jest m.in. Estakada Pomorska i powstaje nowe rondo Portowców w ciągu ul. Energetyków, które ułatwi dojazd na północną część wyspy Łasztownia. Wcześniej - również przy współfinansowaniu z UE przebudowane zostały bulwary Gdyński, Elbląski i nabrzeże Starówka. 

Oprócz tego za 91,3 mln zł (z czego 60 mln to unijne dofinansowanie) na wyspie Łasztownia powstaje Morskie Centrum Nauki, które będzie multimedialną placówką naukowo-edukacyjną poświęconą m.in. żegludze i szkutnictwu oraz jego historii na Bałtyku. MCN ma być gotowe jesienią 2022 r.

Rozwój komunikacji zbiorowej

Kołobrzeg. Prezentacja najnowszego pociągu hybrydowego. Plac przed latarnią morskąKołobrzeg. Prezentacja najnowszego pociągu hybrydowego. Plac przed latarnią morską Michał Kraśnicki

Województwo zachodniopomorskie na inwestycje w tabor kolejowy w ostatnich 10 latach wydało łącznie ponad 1 mld zł. Zakupy w znacznej części zostały sfinansowane ze środków Unii Europejskiej. Najnowszym trendem jest zakup pociągów hybrydowych (spalinowo-elektrycznych), które kursują na tylko częściowo zelektryfikowanych trasach. Na siedem takich pojazdów województwo zachodniopomorskie przeznaczyło ponad 170 mln zł.

Duże pieniądze UE przeznaczyła na wymianę taboru tramwajowego w Szczecinie. Łączna wartość kilku projektów (głównie zakup niskopodłogowych Swingów) miasto wydało 285 mln zł, z czego unijny wkład to 173,4 mln zł. Dzięki euro zbudowaliśmy też trasę Szczecińskiego Szybkiego Tramwaju (za prawie 181 mln zł, z czego 111 mln zł to środki unijne). Mamy też nowe autobusy, m.in. hybrydowe i elektryczne. Zakup takiego taboru kosztował w kilku projektach łącznie co najmniej 55 mln zł (z czego unijne dotacje to ponad 37,8 mln zł).

Szczecin miał też zyskać 538,5 mln z kasy Unii Europejskiej na budowę Szczecińskiej Kolei Metropolitalnej, ale z winy PKP PLK, które nie radzą sobie z realizacją kolejowej części tej inwestycji, te pieniądze prawdopodobnie przepadną.

Sieć tras rowerowych Pomorza Zachodniego

Droga rowerowa Kołobrzeg-MielnoDroga rowerowa Kołobrzeg-Mielno Andrzej Kraśnicki jr

To kolejna sztandarowa inwestycja samorządu województwa. Realizowana jest wspólnie z lokalnymi samorządami. Docelowo powstanie 1,3 tys. km tras na czterech głównych szlakach: Velo Baltica, Trasa Pojezierzy Zachodnich, Stary Szlak Kolejowy, Trasa Zielonego Pogranicza. Część z tych tras jest już gotowa - zrealizowane są odcinki o łącznej długości 567 km.

85 proc. finansowania tych turystycznych szlaków pochodzi z regionalnych funduszy europejskich. W tym przypadku trudno mówić o konkretnych kwotach, bo całość zadania jest podzielona na wiele mniejszych fragmentów realizowanych w różnym czasie. Np. trasa Stary Kolejowy Szlak na odcinku Mielno - Kołobrzeg - Złocieniec (etap I) kosztowała 5 mln zł, z czego 4,16 mln zł dała Unia Europejska.

Dzięki rozbudowie szlaków turystyczny ruch rowerowy rośnie. Dane zbierane w połowie lata 2020 r. wskazywały, że w porównaniu z 2019 r. ruch wzrósł co najmniej o 30 proc., a na najbardziej popularnej trasie wzdłuż Morza Bałtyckiego podwoił się. Np. odcinek Velo Baltica w rejonie Kołobrzegu w sezonie pokonuje ponad 200 tys. rowerzystów.

Spalarnia odpadów EcoGenerator

Spalarnia odpadów EcoGenerator w SzczecinieSpalarnia odpadów EcoGenerator w Szczecinie Fot. ecogenerator.eu

Spalarnia śmieci Eco Generator działa od końca 2017 r. na wyspie Ostrów Grabowski w Szczecinie. Rozwiązuje główne problemy gospodarki odpadami w mieście.

Zakład termicznej utylizacji odpadów kosztował 711 mln zł, z czego 279 mln zł wyniosła dotacja z Funduszu Spójności Unii Europejskiej. Zakład początkowo mógł spalać 150 tys. ton odpadów rocznie, wytwarzając z nich 81,7 tys. MWh energii elektrycznej i 609,2 tys. GJ ciepła. Pod koniec zeszłego roku operator spalarni, spółka Zakład Unieszkodliwiania Odpadów, uzyskał zgodę na zwiększenie wydajności EcoGeneratora do 176 tys. ton odpadów wysokokalorycznych rocznie.

Połowę spalanych śmieci dostarcza Szczecin, pozostałą część inne miejscowości Pomorza Zachodniego, a także z ościenne województwa: pomorskie, lubuskie i wielkopolskie.

Tunel w Świnoujściu

Prace wewnątrz tunelu pod Świną łączącego wyspy Uznam i WolinPrace wewnątrz tunelu pod Świną łączącego wyspy Uznam i Wolin Fot. GDDKiA Szczecin

Jednorurowy tunel pod Świną łączy wyspę Uznam, na której leży większa część Świnoujścia, z wyspą Wolin przez całe dziesięciolecia pozostawał w sferze marzeń. Jego budowa stała się możliwa dzięki temu, że jest sfinansowania głównie za pieniądze z budżetu unijnego.

Dzięki tunelowi Świnoujście zyskuje stałe połączenie z resztą Polski. Całkowita długość przekopu wynosi 3,2 km. Zasadnicza część, czyli tunel drążony pod Świną, ma 1,48 km długości. Koszt inwestycji to 913,8 mln zł, z czego 775 mln zł to dofinansowania ze środków UE (resztę pieniędzy dokłada Świnoujście). Tunel jest już wydrążony, trwają prace budowlane wewnątrz niego. Otwarcie dla ruchu jest planowane na trzeci kwartał 2022 r.

Zachodniopomorski Szlak Żeglarski

Zachodniopomorski Szlak Żeglarski. Marina w DziwnowieZachodniopomorski Szlak Żeglarski. Marina w Dziwnowie ZROT

Ważny zachodniopomorski projekt turystyczny realizowany w latach 2009-2015. Trasa szlaku leży na głównej drodze wodnej prowadzącej z Berlina na Bałtyk. Za 98,2 mln zł (w 35,3 mln zł unijnej dotacji) zbudowano lub zmodernizowano 19 marin na całym Pomorzu Zachodnim (od Widuchowej aż po Darłowo). Częściowo za unijne pieniądze powstały nabrzeża, pomosty, sanitariaty, parkingi, systemy monitoringu, bosmanaty.

CZYTAJ TEŻ: Dobra pogoda dla żeglarzy. Poznajcie Zachodniopomorski Szlak Żeglarski

Dzięki szlakowi nasz region odwiedza coraz więcej wodniaków, nie tylko z Polski. Np. w pierwszym roku po otwarciu, w 2016 r., do szczecińskiej mariny przy Wyspie Grodzkiej zawinęło 750 jednostek, a rok później już 1027 jednostek, z czego ponad połowę stanowili goście z Niemiec.

embed
Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.